Bu sayfada aktivizmin ne olduğunu açıklıyoruz. Herkesin bir aktivist olabileceğini savunuyoruz. Kendinizi bir "aktivist" olarak tanımlamasanız bile, bu el kitabının toplumsal değişim sağlamak isteyen herkes için yararlı olabileceğine inanıyoruz.

Aktivizm nedir? #

En basit tanımıyla, aktivizm toplumsal değişim sağlamak için girişilen aksiyondur. Elbette, bu oldukça muğlak bir tanım. Sanırım hepimiz bir iklim protestosuna katılmanın aktivizm olduğunda hemfikiriz, peki ya oy kullanmak? Organik besin satın almak? İş yerinizdeki güçlü insanlara karşı çıkmak? Bu şeylerin tamamı geçmişte toplumsal değişim sağlama taktikleri olarak kullanıldı, ama bunlar aktivizm sayılabilir mi?

Bu tartışmanın yol haritasını çıkarabilmek için, aktivizmin farklı tanımları hakkında düşünelim ve "Aktivizm hangi aksiyonları kapsar?" sorusuna yanıt verelim. Bu soruya verilen yanıtlar en kapsayıcıdan en az kapsayıcıya, en genelden en özele giden bir spektrum üzerinde bulunmakta.

Genel tanımlar #

Benim aktivizm tanımım... erk sahipleriyle mücadele ederek bir soruna, herhangi bir soruna, dikkat çekmektir.

- Anjali Appadurai

Yukarıdaki alıntıda, iklimsel adalet aktivisti Anjali Appadurai aktivizmi otoriteyle mücadele etmek olarak tanımlıyor. Aynı TED konuşmasında bir asistan doktorun, kıdemli doktorların hatalı tıbbî uygulamalarından yakınmasını aktivizm olarak tanımlıyor. Bu tanım fazla geniş ve akıllarda bazı soru işaretleri yaratıyor. Örneğin, yorumlayışınıza bağlı olarak, alışverişi bir aktivizm metodu olarak kullanabileceğinizi ima edebilir veya etmeyebilir — bu, sol görüşlü ve çevreci hareketler arasında hararetli bir tartışma. Burada organik alışveriş örneğimize gelecek olursak:

Mağazalar sadece baskının değil, direnişin mevzileri olmalı — çünkü onlar yaşamın başlıca mekânları.

- Neal Lawson

New Internationalist'teki [Yeni Enternasyonalist] bu makalede, iki aktivist alışverişin bir aktivizm metodu olup olmaması gerektiğini tartışıyor. Bir yandan, alışverişin bu kadar önemli olduğu bir toplumda onu direnişin bir mevzisi hâline getirmenin şart olduğu savunuluyor. Öte yandan, eğer toplumu değiştirmek istiyorsak, alternatifler yaratarak ve bunları kullanarak tüketimciliği kökünden sarsmamız gerektiği öne sürülüyor. Bu tartışma tanımsal olmaktan çok stratejik, ama "aktivizm"in ne olduğu ve neyi kapsaması gerektiği konusundaki farklı görüşlere ilginç bir bakış.

Özel tanımlar #

Aktivizm bir amaç için girişilen aksiyondur, geleneksel ve alışılagelmiş olanın ötesinde bir aksiyon.

- Brian Martin

Aktivizmin yaygın ve daha dar bir tanımı, onun sadece gelenek dışı hareketleri kapsadığıdır. Ancak, Brian Martin'in dediği gibi, "aktivizm ve geleneksel politika arasındaki sınırlar bulanıktır ve şartlara göre değişir". Örneğin, Martin'in lobileşmeyi geleneksel olarak sınıflandırmasına rağmen (en azından temsilî demokrasilerde) niçin protestoları bu kategoride değerlendirmediği ilk bakışta açık değildir. Martin sadece geleneklerin dışında kalan şeylerin "aktivizm" olduğunu savunurken, bir sonraki tanım bunun tam tersine işaret ediyor.

Aktivizm "bu topluma uyum sağlar ve onunla mücadele etmez" — aktivizm muhalif olmanın kabul edilebilir bir formudur.

- Anonim yazar, libcom

Bu anonim libcom [lib-kom, "liberteryen komünist" sözcüklerinin kısaltması] makalesinde yazar, yalnızca kabul edilebilir olan hareketleri kapsadığı için "aktivizm" terimini reddediyor. Martin "aktivizm"in sadece gelenek dışı davranışları içerdiğini öne sürerken, bu makalenin yazarı tam olarak geleneksel olanla mücadele edemediği için aktivizm konseptinin sorunlu olduğunu savunuyor. Bu makale, aşağıda "aktivist" terimine ilişkin olarak da tartışılacaktır.

Bizim anlayışımız #

Bize göre aktivizm, tabandan başlayan bir değişim yaratmak için gösterilen çaba demektir.

- Activist Handbook [Aktivist El Kitabı]

Görüldüğü üzere, "aktivizm" hakkında birçok çeşitli anlayış var ve bunlar bazen birbiriyle çelişiyor. Biz Activist Handbook'ta bu sözcüğü sıkça kullanıyoruz, peki ne demek istiyoruz? Bu soruyu cevaplamanın en iyi yolu, internet sitemizin hangi etkinlikleri desteklemek üzere tasarlandığı hakkında düşünmektir. Bize göre aktivizm, tabandan başlayan bir değişim yaratmak için gösterilen çaba demektir. "Kolektif" derken, birlikte çalışan herhangi bir sayıda insanı kastediyoruz. "Aktivizm" yapmak için bir uzman olmanıza gerek yok ve değişim yaratmak için kendinizi bir "aktivist" olarak tanımlamak zorunda değilsiniz. Aktivizmin bir örneği de bu makalenin ta kendisidir — mücadele etmek isteyen sıradan insanların kolektif bir eylemi.

Kim aktivizm yapar? #

Aktivist: Sorunlu bir terim mi? #

"Aktivist" sözcüğünün var olması gerektiğini düşünmüyorum.

- Saffiyah Khan

"Aktivist", aktivizm yapan kişi demektir. Bu nedenle, "aktivizm" sözcüğüyle aynı sebepler de dahil olmak üzere daha birçok sebepten dolayı tartışmalı bir terimdir.

Bu anonim libcom makalesi üzerinde yapılan tartışmayı devam ettirecek olursak, yazar "aktivist" sözcüğünün sadece kendini toplumsal değişimin "uzman"ı olarak tanıtanlar için geçerli olduğunu savunuyor ki bu sorunlu bir ifade (bu sorunların ancak bir kısmını burada ele alacağız). Öncelikle bu, toplumsal değişim yaratan insanların büyük çoğunluğunu dışlıyor. Ayrıca, aktivistleri "toplumsal dönüşüm ihtiyacının değerini anlama konusunda her nasılsa diğerlerinden ayrıcalıklı veya üstün"müş gibi göstermek suretiyle aktivisti topluluğundan ayırıyor. Son olarak, "aktivist"lik anlayışının acı çekmek ve kendini feda etmekle ilişkilendirildiğini, bu durumun aktivistleri acınası bir hâle getirdiğini ve onları böyle bir fedada bulunduğu düşünülen insanlardan tecrit ettiğini savunuyor.

Saffiyah Khan "Be active, not an activist" [Aktif ol, aktivist değil] başlıklı bu TEDx konuşmasında benzer bir argüman öne sürüyor. "Aktivist sözcüğünün var olmaması gerektiği" fikrini savunuyor. Khan, herkesin kendi topluluğunda olanlarla ilgilenmesi ve aktif olması gerektiğini, böylece daha aktif olanlar için sınırlandırılmış özel bir terime ihtiyacımız kalmayacağını belirtiyor.

Yanıtımız: "Aktivizm"i "uzman"lıktan ayırın #

"Aktivist" sözcüğünün toplumsal değişim sağlamak için kolektif olarak çalışmak isteyen herkesi kapsayabilecek bir terim olarak yeniden tanımlanmasına yardımcı olmak istiyoruz.

- Activist Handbook

Activist Handbook'ta, Khan'ın argümanının arkasındaki motivasyona katılıyoruz, herkes aktif olmalıdır, ve insanları aktif olmaktan bilerek alıkoymaktan kaçınmalıyız. Ama "aktivist" sözcüğünün değişim yaratmak isteyen insanlar için yararlı bir terim olduğunu düşünüyoruz. "Aktivist" sözcüğünün toplumsal değişim sağlamak için kolektif olarak çalışmak isteyen herkesi kapsayabilecek bir terim olarak yeniden tanımlanmasına yardımcı olmak istiyoruz. Bir uzman olmanıza ya da uyanık olduğunuz her dakikayı "aktivizm" yapmaya çalışarak geçirmenize gerek yok. Yalnızca diğer insanlarla beraber bir değişim yaratmak isteyen birisi olmalısınız.

Bir aktivist gibi mi hissediyorsunuz? #

Kişisel olan, politiktir #

Bu [tartışma] gruplarında keşfettiğimiz ilk şeylerden biri, kişisel problemlerin politik problemler olduğu. An itibariyle bireysel bir çözüm mümkün değil ve sadece kolektif aksiyon bizi ortak bir karara ulaştırabilir.

- Carol Hanisch

Gezegenimizdeki insanlar, toplumdaki egemen söylem tarafından düzenli olarak kendilerini içinde buldukları durumun önüne geçilemeyeceğine ve yaşadıkları acının kendi sorunları olduğuna inandırılıyorlar, ancak biz işin aslının böyle olmadığını biliyoruz. Aktivizm alanında örgütlenmek; bireysel acılarımızın daha büyük bir kolektif mücadelenin parçası olduğunu ve "doğruluk" denen şeyin yaşadığımız ortak deneyimlerden bağımsız, objektif bir olgu olmadığını fark etmemize yardımcı oluyor. Aktivizm yapan insanlar, nasıl bir dünyada yaşamak istedikleri konusundaki eylemliliklerini yeniden kazanıyorlar. Aktivizm; yapılması gereken şey ve hükümetlerimizin yapmaya istekli olduğu şey arasındaki uçurumu kapatmamızı, bu sayede haysiyetli bir yaşam sürebilmemizi sağlıyor.

Değişim, halkın zaferidir #

Görece küçük insan grupları, aktivizm yoluyla güçlü bir toplumsal etkiye sahip olabilir. Black Lives Matter [Siyahilerin Yaşamı Önemlidir] ve #MeToo [#BenDe]; yakın tarihte kimlik, ırk, cinsiyet ve bu kimliklere sahip olan insanlarla kurulan ilişkilerde hangi davranışların kabul edilebilir olduğu konularında düşünme şeklimizi değiştiren güncel örneklerden yalnızca ikisidir. Erica Chenoweth 1900 ve 2006 arasındaki şiddet içermeyen protestolar üzerinde bir araştırma yaptı ve nüfusun yüzde 3,5'undan fazlasını örgütlemeyi başaran tüm toplumsal hareketlerin diktatörlükleri yıkmayı başardığını ortaya koydu.*

Sizin sesinizin önemi #

Konuşmak ve dinlemek, nefes almanın ruhanî bir yoludur.

- Carol Gilligan

Sözde "demokratik" bir yönetim altında yaşıyor olabilirsiniz ama politik gerçeklik üzerinde sahiden ne kadar etkiniz var? Devlette sizin çıkarlarınızı temsil eden insanlar gerçekten ihtiyaçlarınızı dinliyor mu? Ve onları ne sıklıkla dinliyorsunuz? Temsil edilmek, bir sese sahip olmakla aynı şey değildir. Görevleri hâlihazırda tanımlanmış kurumlar (yönetimsel, eğitsel, tıbbî, ekonomik vb.) aracılığıyla insanların yararını gözetmekten sorumlu kişiler, hizmet sunmaları gereken insanların ihtiyaçlarını sıkça yanlış yorumluyorlar. Aktivizm bize, temsilcilerimiz bizi yarı yolda bıraktığında ortak faydalarımız için savaşabileceğimiz bir platform sunar.

Dipnotlar #

*Taraflı olabilir. Araştırma ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından fonlandı

Referanslar #

• What is activism? Anjali Appadurai at TEDxYouth@Biddeford [İngilizce, video], Anjali Appadurai (2013)

• Argument: Can shopping be a form of activism [İngilizce, makale], Neal Lawson ve Ruth Potts (2013)

• Activism, social and political [İngilizce, kitaptan bir bölüm], Brian Martin, kaynak: Encyclopedia of Activism and Social Justice, Gary L. Anderson ve Kathryn G. Herr (2007, p.19-27)

• Be active, not an activist | Saffiyah Khan | TEDxYouth@Brum [İngilizce, video], Saffiyah Khan (2017)

• Give up activism [İngilizce, video], anonim (2005)

• The Personal Is Political [İngilizce, makale], Carol Hanisch (1969)

• Shifting the Power Paradigm with Carol Gilligan [İngilizce, video], Acumen (2019)

• The success of nonviolent civil resistance: Erica Chenoweth at TEDxBoulder [İngilizce, video], Erica Chenoweth (2013)